Vallen voorkomen begint bij blijven bewegen

Het is ochtend en je cliënt wil opstaan. Ze zit op de rand van haar bed en zoekt houvast. Jij staat naast haar en weet: als je haar nu overeind helpt, ben je sneller klaar. Toch wacht je even. Je geeft een korte aanwijzing, zet haar voeten goed neer en laat haar zelf omhoogkomen. Het duurt twee minuten langer. Maar die twee minuten doen meer voor haar dan je misschien denkt.

Dit soort momenten ken je. Op een drukke dienst voelt overnemen als de snelste en veiligste keuze. Je wilt tenslotte niet dat iemand valt. Toch is dat volgens een nieuwe richtlijn vaak niet zo. Wie minder zelf doet, verliest spierkracht en balans, en juist die beschermen tegen een val.

De cijfers laten zien hoe groot de opgave is. In 2024 belandden volgens VeiligheidNL 119.000 ouderen van 65 jaar en ouder op de spoedeisende hulp na een val, een recordaantal. Bij 90.700 van hen ging het om ernstig letsel, zoals hersenletsel, een heupfractuur of een polsfractuur. En volgens Zorg voor Beter overleden in 2023 bijna 6.750 ouderen aan de gevolgen van een val, 12% meer dan het jaar ervoor.

De richtlijn "Bewegen als gewoonte in de langdurige zorg" van SKILZ sluit aan bij wat jij dagelijks doet. Het advies: laat cliënten zo veel mogelijk actief meedoen tijdens de zorgmomenten en neemvpas over wanneer dat echt nodig is. Daar is vakmanschap voor nodig. Jij ziet wat iemand nog kan, je merkt wanneer iemand moe of onzeker is en je weet hoe je een cliënt uitdaagt zonder te overvragen.

De richtlijn geeft een aantal handvatten:

• Ga met de cliënt in gesprek over hoe bewegen past in het dagelijks leven en sluit aan bij wat diegene zelf wil.
• Verwerk oefeningen voor conditie, spierkracht en balans in de dagelijkse zorg en kijk regelmatig of ze nog passen.
• Stem je aanpak af op wat iemand fysiek en cognitief aankan: geef eenvoudige instructies, herhaal en varieer in moeilijkheid.
• Schakel een bewegingsagoog of fysiotherapeut in wanneer dat nodig is.
• Leg beweegafspraken vast in het zorgplan, zodat bewegen een vast onderdeel van de zorg wordt.

Elke keer dat je een cliënt zelf laat opstaan, zichzelf laat aankleden of zelf een stukje laat lopen, bouw je mee aan kracht en zelfvertrouwen. Dat is geen extra taak bovenop je werk. Het is je werk, met jouw kennis en ervaring als basis. En het levert iets op: minder valincidenten, minder ernstig letsel en cliënten die langer zelfstandig blijven

Bronnen:

• "Cijfers: vallen bij ouderen", Zorg voor Beter (met VeiligheidNL en CBS), 2024-10 - https://www.zorgvoorbeter.nl/thema-s/valpreventie/cijfers
• "Steeds meer ouderen belanden op spoedeisende hulp met ernstig letsel na valpartij thuis", NTvL, 2025-09 - https://www.ntvl.nl/steeds-meer-ouderen-belanden-op-spoedeisende-hulp-met-ernstig-letsel-na-valpartij-in-huis/
• "Richtlijn Bewegen als gewoonte in de langdurige zorg", SKILZ, 2025-09 - https://www.richtlijnenlangdurigezorg.nl/uploads/pdf/project/project_f448792f-90ac-467f-9aab-3e